वारली चित्रकला

वारली चित्रकला हि मोठ्या प्रमाणात महाराष्ट्रातील कोकण भागात जास्त लोकप्रिय आहे.पालघर मध्ये आदि्वासी लोकांची हि एक कला आत्ता जगभरात प्रसिध्द आहे.

भारतातल्या प्रत्येक कला-पंरपरेत काहीतरी अनोखं, काहीतरी मनाला भिडणारं असतं. पण वारली चित्रकला ही त्यातली खास—एकदम साध्या रेषांमधून एवढी जीवंत ऊर्जा निर्माण करणारी कला जगात फार कमी आहेत. महाराष्ट्रातील पालघर-ठाणे भागात राहणाऱ्या वारली आदिवासी समाजातून जन्मलेली ही कला आज जगभरात पोहोचली आहे. ही कला पाहिली की डोळे थांबतात, मन शांत होतं आणि आपल्याला निसर्गाच्या एका वेगळ्या जगात नेऊन ठेवते.

वारली चित्रकलेचा उगम

वारली चित्रकला आज जरी आधुनिक युगीत दिसत असली, तरी तिची मुळे शेकडो वर्षांपूर्वीच्या साध्या आदिवासी जीवनात आहेत.या समाजात निसर्ग म्हणजे देव, झाडे म्हणजे शक्ती आणि परंपरा म्हणजे जगण्याचा आधार.याच भावनेतून ही कला लोकांच्या रोजच्या जिवनांतील कला दाखवत असते. वारली लोक सण, उत्सव, विवाह, धार्मिक विधी, पावसाळ्यातील आनंद—या सगळ्या गोष्टी भिंतीवर काढलेल्या पांढऱ्या रेषांतून व्यक्त करायचे.
प्रत्येक चित्रात कथा होती, भावना होती, आणि जीवनाचं तत्त्वज्ञानही होतं.

वारली चित्रकला हि इतकी खास का आहे?

हि कला साधे आहे.पण यामध्ये आदिवासी लोकांच्या ते कला आहेत.ज्या रोजच्या जिवनांत जगत असतात.या कलेत लावनी नदी.लावणी,तारपा नुत्य,नागरनी,झोपडी असे अनेक कलांचा यामध्ये चित्रित केलेली असतात. वारली चित्रकला सुंदर आहे, पण तिचं खरे आकर्षण तिच्या साधेपणात दडलेलं आहे.त्रिकोण—चौकोन—वर्तुळ: साध्या आकृत्यांतून उभं होतं एक संपूर्ण जग मागणी हि जास्त आहे.

आदिवासी लोकांच्या प्रत्येक सण-उत्सवात या कलेचा समावेश केला जातो.हि कला आत्ता मोठ्या प्रमाणात दिसून येते.चित्रकलेच्या माध्यमातून दिसून येत असते.लग्न समारंभामध्ये हि कला जास्त दिसून येते.भिनंतीवर वारली चित्रकला काढली जाते तसेच पालघरमध्ये शालेच्या भिनंतीलर हि जास्त काढलेली असते.

वर्तुळ – सूर्य-चंद्र

त्रिकोण – पर्वत-झाडं

चौकोन – पवित्र जागा

वारली चित्रकला हि प्रत्येक रेषेत दडलेली एक कहाणी असते

१) तरपा नृत्य – एकतेचा उत्सव

सणा-उत्सवात हि कला मोठ्या प्रमाणात दिसून येत असते.तारपा नुत्य हि कला पुरूष व स्त्री या एकत्र येईऊ नुत्य करतात.गोलाकार रचना, मध्यभागी तारपा वाजवणारा पुरुष आणि भोवती नाचणाऱ्या स्त्रिया— हे वारली कलेतील सर्वात प्रसिद्ध प्रतीक.यातून दिसते एकता, आनंद आणि सणाचा उत्साह.

२) दैनंदिन जीवन – कष्ट, श्रम आणि आनंद

लाकूड फोडणारी स्त्री, पाणी आणणाऱ्या महिला, काम करणारे पुरुष—
प्रत्येक दृश्य आदिवासींच्या जीवनाचा सुंदर आरसा सारख्या आहे.

३) निसर्ग – जीवनाचा आधार

पालघर मधील आदिवासी समाजासाठी निर्सग हा खुप महत्त्वाचा आहे.प्रत्यंक सणाच्या वेळी निर्सगाची पूजा केली जाते.आणि नंतर पुढच्या कार्य हे केले जाते. झाडं, पाऊस, नदी, पक्षी, प्राणी हे  या समाजासाठी खुपचं महत्त्वाचे आहे. या सगळ्या गोष्टी वारली चित्रात प्राण आणतात.

आजच्या जगात वारली चित्रकलेची वाढती?

वारली कला आता दिसते –

• कपड्यांवर
• शोपीसेसमध्ये
• लोगो डिझाइनमध्ये
• डिजिटल आर्टमध्ये
• इंटीरियर डेकोरमध्ये

वारली कलाकारांचा संघर्ष – आणि जगभरची ओळख

वारली कला ही पूर्वी जास्त मानता नव्हती.पण जेव्हा या कलेला आंतरराष्ट्रीय पातळीवर हि कला पोहचवली आणि जिव्या सोमा मशे यांच्या नावाने हि कला ओळखली जाऊ लागली तेव्हा पासून हि या कलेला मोठ्या प्रमाणात वाव मिळाला.

जिव्या सोमा मशे या महान कलाकारांनी वारली कलेला आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पोहोचवलं.
आज वारली कलाकारांना
✔ परदेशात प्रदर्शनं
✔ सरकारी सन्मान
✔ डिझाइन कंपन्यांची मागणी
✔ ऑनलाइन विक्री
हे सगळं मिळत आहे.या कलेचा सर्वांनाच जास्त लाभ हा मिळू लागला.आत्ता वारली कला हि जगभरात ओळखली जाते.

घरच्या घरी वारली चित्रकला कशी शिकावी?

स्टेप-बाय-स्टेप:

• त्रिकोण–वर्तुळ–रेषा यापासून सुरुवात करा
• मानवी आकृती दोन त्रिकोण जोडून तयार करा
• झाडं, सूर्य, घराची साधी आकृती काढा
• छोटे छोटे प्रसंग बनवत जा
• शेवटी सगळ्या दृश्यांना एकत्र करा

वारली चित्रकला म्हणजे काय?

वारली कला महाराष्ट्रात हि कला वारली आदिवासी जामातीची एक प्रचीन कला आहे.यांमध्ये जी त्यांच्या दैनंदिन जीवन.सण-उत्सव आणि श्रध्दा यांची काला दर्शवते. हि कला मातीच्या भिंतीवर काढली जाते.  आपल्याला सांगते की मनुष्य, निसर्ग, प्राणी, झाडं… सगळे एकमेकांना जोडलेले आहेत. निसर्गापासून वेगळे होऊन जगता येत नाही, हे वारली कला सुंदरपणे मांडते.ही कला केवळ रेषांची नाही.ती जीवनाची भावना, संस्कृतीचा इतिहास आणि मनाला जोडणारा निसर्गाचा अनुभव आहे.

---

वारली चित्रकला हि मोठ्या प्रमाणात दिसून येते ती म्हणजे महाताष्ट्रातील  कोकण भागत आदिवासी जमातीची हि चित्रकला जास्त लोकप्रिय म्हणता येईल.डहाणू आणि पालघर या ठिकाणी वारली कला या परिसरात जगप्रिध्द आहे. वारली चित्रकला म्हणजे भारताच्या सांस्कृतिक वैभवाची एक चमकदार निशाणी. तिच्या साध्या रेषांमध्येही भावना, परंपरा, निसर्ग, उत्सव आणि जीवनाची लय सापडते. आज ही कला फक्त भिंतीपुरती राहिली नाही.ती घरातली शोभा, जगभरातली ओळख आणि आदिवासी संस्कृतीचा अभिमान बनली आहे.